Om uw bezoek aan onze website te optimaliseren, gebruiken wij cookies. Door verder te gaan, stemt u daarmee in. Lees meer over het gebruik van cookies.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

dossier

Duurzaamheid stimuleren

Koen Schoors, hoogleraar economie aan de UGent, denkt dat het EU-actieplan om de financiële wereld duurzamer te maken in haar opzet kan slagen. “Als we de lobby van de vervuilende industrie kunnen tegenhouden, zullen duurzame investeringen goedkoper worden.”

Portret van Koen SchoorsU doctoreerde twintig jaar geleden. Hoe hebt u in die tijd de financiële wereld zien evolueren?

Eerst was er de liberalisering. Dan een enorme explosie van nieuwe producten, die achteraf onveilig bleken. Er was een toename van hebzucht. De blindheid voor risico cumuleerde in de financiële crisis van 2008. Daarna kwam er even de ontnuchtering. Heel veel mensen die bijdroegen aan de crisis pakten de biezen. Sommigen stapten gedegouteerd op uit de sector. Er kwam staatssteun om de banksector te redden. En een volledige golf van regulering, die soms haar doel voorbijschiet.

 

Hoe schiet de regulering haar doel voorbij?

De regulering is zo zwaar en eenzijdig geworden dat het kleine banken bijna onmogelijk wordt gemaakt om te functioneren. Waardoor we minder diversiteit in soorten banken zullen krijgen. Dat is een gevaarlijke evolutie, want diversiteit is iets zeer robuust. Wanneer er iets fout loopt met een bepaalde manier van bankieren, overleven de anderen wel. Als iedereen hetzelfde doet en dat model komt in gevaar, loopt het mis.

 

Heeft de financiële crisis dan geen fundamentele verandering teweeggebracht?

Toch wel. Veel regels komen nu pas op volle snelheid. Zoals de strengere kapitaalsregels en de nieuwe liquiditeitsregels. Ook de latere regels rond herstructurering en mogelijke liquidatie van banken zijn nu volledig ingevoerd en maken de banksector in haar geheel veiliger. Alles samen heeft dit een diepgaande impact op de stimulansen en de interne werking van banken. Ze verplichten elke bank om beter na te denken over de risico’s die ze nemen. En het is duidelijk dat de gemiddelde bank heel wat risicoafkeriger is dan tien jaar geleden. Maar aan de andere kant hebben mensen een kort geheugen en doen ze onder de toenemende competitieve druk soms zaken waarvan we weten dat ze gevaarlijk zijn.

 

Voor welke uitdagingen staat de financiële wereld in de komende jaren?

De digitalisering is iets waar banken zonder meer achterlopen. Banken krijgen concurrentie van nieuwe platformen die bank proberen te zijn, zonder dat ze de ballast van gebouwen en een lange geschiedenis meeslepen. Banken worden soms ook helemaal omzeild en mensen geven rechtstreeks krediet aan iets dat hun aanstaat.

 

U heeft het over crowdfunding?

Crowdfunding is een containerbegrip, wat verwarrend is. Soms gaat het over liefdadigheid, soms over kapitaal en soms over een lening. Ik heb het specifiek over platformleningen. Maar digitalisering gaat over meer dan dat. Wat er ook kan gebeuren is dat grote spelers zoals Google, Facebook of een grote supermarktketen een supersimpele bank openen, zonder een fysiek kantoor en met bijvoorbeeld vijf financiële basisproducten.

 

Dit zorgt toch net voor een vorm van diversiteit in de financiële wereld?

Dat klopt, maar het is zeer disruptief.
We staan vandaag op een kruispunt en we weten niet waar het naartoe zal gaan.
Er zijn veel onzekerheden voor de banken. Net zoals Uber de taxisector in een aantal landen heeft weggeblazen en Airbnb de hotelsector onder druk zet, zo zou een digitale revolutie in de bankwereld de oude vorm van bankieren sterk onder druk kunnen zetten en een aantal banken eruit kunnen knikkeren.

 

Hoe groot schat u die kans in?

Die kans is 100%. Maar het zal trager gaan dan we nu denken. Een cruciale factor in het bankwezen is vertrouwen. Ondanks alles wat er gebeurde, vertrouwen mensen gelukkig nog altijd banken. De vraag is hoe die nieuwe platformen en technologieën dat vertrouwen zullen kunnen bereiken.Kijk naar de Bitcoin. Die koers gaat op en neer als een jojo, dus dat inspireert weinig vertrouwen. Maar we staan nog maar aan het begin. Er kunnen nieuwe en betere vormen komen die een serieuze uitdaging vormen voor de banksector. Een andere grote onzekerheid is de big data revolutie. Veel banken gebruiken big data voornamelijk voor marketing, maar je kan er veel meer mee doen.

 

Wat kunnen banken nog meer doen met big data?

Banken kunnen daarmee beter risico’s inschatten. Als je geld leent aan een bepaald bedrijf, je weet welke betalingen het doet, je kent zijn klanten en weet hoeveel geld die binnenkrijgen, dan kan je het risico heel goed inschatten. Of dat mag of niet, is een belangrijke privacydiscussie. Je kan met big data ook je interne processen verbeteren of totaal veranderen. Of je kan cliënten helpen om hun gedrag als consument te veranderen door maandelijks in een taartdiagram weer te geven welk deel van hun consumptie duurzaam was. Dat zijn ideeën die overal ontkiemen.

 

De EU stelde onlangs een actieplan voor om de financiële wereld duurzamer te maken. 

Voor elk krediet dat een bank verstrekt, moet het eigen kapitaal aanleggen. Dat betekent een kost voor een bank. Naarmate een krediet meer risico inhoudt, moet een bank meer kapitaal aanleggen. Het doel hiervan is dat als een krediet niet terugbetaald wordt een bank het verlies met eigen kapitaal kan opvangen. Het kernidee van het actieplan van de EU is om groene investeringen te stimuleren via de kapitaalvereisten. Dat kan op twee manieren: lagere kapitaalvereisten voor groene investeringen of extra kapitaalvereisten voor vervuilende investeringen, ook wel ‘bruine’ investeringen genoemd.

 

Welke weg geniet de voorkeur? 

Dat hangt af van de definitie van ‘bruine’ en ‘groene’ investeringen. Bij een brede interpretatie van bruine investeringen is er geen duidelijke bewustmaking omdat het over bijna alles gaat. Extra kapitaalvereisten voor deze breed gedefinieerde bruine investeringen zorgt voor grote bijkomende kapitaalskosten. Dit dreigt te leiden tot een credit crunch, wat wil zeggen dat banken minder kredieten verstrekken. In dat geval kunnen we beter groene investeringen stimuleren via lagere kapitaalsvereisten. Als we echter kunnen komen tot gerichte criteria die de meest vervuilende bruine investeringen aanduiden, is het veel beter om leningen voor dit soort investeringen te belasten met een extra kapitaalvereiste. Want door de impliciete bestraffing via hogere kapitaalregels ontstaat er dan een bewustmaking van welk soort investeringen we moeten vermijden, zonder dat de hele economie wordt getroffen. Het beste zou dus zijn om goede criteria voor bruine investeringen te vinden en voor deze nauwgedefinieerde investeringen meer kapitaal te eisen.

 

Verwacht je dat de regelgeving in haar opzet zal slagen?

Ja. Het idee is zeer duidelijk en kan zeker werken. Iedereen zal lobbyen als de beesten om wat ze zelf doen als ‘groen’ of in elk geval ‘niet bruin’ te laten bestempelen. Dus we moeten waakzaam zijn. Als we de lobby van de vervuilende industrie een beetje kunnen tegenhouden, zal het betekenen dat duurzame investeringen goedkoper worden. Alles wat duurzaam is zal een boost krijgen, want het wordt winstgevender. Als je de massa wil veranderen, moet je niet alleen hopen dat mensen dingen doen omdat het goed is. Nee, je moet ook groene investeringen goedkoper maken en de financiering van vuile activiteiten duurder maken. Dan zal iedereen, al is het uit
eigenbelang, betere investeringen doen.

 

Geeft extra regulering voor klassieke financiële spelers geen voordeel aan nieuwe spelers, die niet onder de regels vallen?

Als de banken willen blijven meetellen en de regels goed in elkaar zitten, zullen ze snel moeten schakelen. Anders zullen ze verliezen aan nieuwe actoren. Maar competitie speelt zijn rol en werkt als de regels juist zijn. Als de regels zo in elkaar zitten dat wat het meest winstgevend is, zeer vervuilend is en je laat er competitie op los, krijg je zeer efficiënte vervuiling. Economie is een speelveld. Wat de EU doet is de goal verplaatsen. Iedereen wil nog altijd scoren, wil winst maken. Als de goal ergens anders staat, zal iedereen om ter hardst de bal naar daar trappen. Ze zullen daarvoor beginnen concurreren. En dat is net wat je wil. Concurrentie is geen probleem als je de juiste doelen formuleert.

 

U geeft les aan de UGent. Is de manier waarop economie onderwezen wordt doorheen de jaren sterk veranderd?

De laatste jaren probeer ik meer aandacht te besteden aan duurzaamheid en een holistische kijk op economie. Dus je moet de studenten alles aanleren. Ik wil zeker hun ogen openen voor dingen zoals deeleconomie, platformeconomie, publieke goederen, sociale economie, externaliteiten en ongelijkheid. En hen leren om hier niet naar te kijken als een losstaand probleem, maar als een deel van het geheel. Tegelijkertijd mag je niet naïef zijn. Winst en eigenbelang speelt een rol.

 

Staat winst en eigenbelang dan haaks op duurzaamheid?

Niet noodzakelijk. Zonder een normale winst is geen enkel initiatief duurzaam. Maar als je alleen rekening houdt met winst en eigenbelang, dan komt de duurzaamheid meestal in het gedrang. Net daarom moeten we streven naar een meer holistische visie op ondernemen, waar niet alleen winst en eigenbelang een rol spelen, maar ook klanten, werknemers en vooral de maatschappij in zijn geheel centraal staan. Een bedrijf dat alleen maar winst kan maken door de omgeving zwaar te vervuilen, maakt uit duurzaamheidsoogpunt eigenlijk verlies. We moeten dus onze logistieke processen en productieprocessen volledig herdenken vanuit deze meer holistische visie die zich niet blind staart op de kortetermijnwinst, maar kijkt naar het bredere plaatje. Dat gaat niet noodzakelijk ten koste van winst.

 

Kijkt u hoopvol naar de situatie vandaag?

Natuurlijk is er hoop. En het is hoop die richting geeft en leidt tot actie. Kijk maar rond je: hoeveel mensen parkeren hier de fiets aan het station. In mijn studententijd stonden er een bosje fietsen, nu is het een echt oerwoud van vele duizenden fietsen dat het station helemaal omsingelt. Ook de parking aan het station staat elke dag vol. Dat zijn allemaal mensen die liever de trein nemen dan de auto. En als je dan op weg bent met de trein zag je vroeger geen enkele windmolen en nu begint het de normaalste zaak van de wereld te worden. Op de daken die je passeert liggen steeds meer zonnepanelen, terwijl die ondertussen niet meer gesubsidieerd worden. Langzaamaan rijpen de geesten. De economische modellen volgen. Huizen worden duurzamer, landbouw en voeding beginnen stappen te zetten in de richting van duurzaamheid. Er wordt geëxperimenteerd met volledig duurzame en energie-neutrale woonwijken. Het gaat snel nu. Als we binnen twintig jaar terugkijken zullen we zien hoe de norm volledig is opgeschoven in de richting
van duurzaamheid.

 

Wie is Koen Schoors?

Koen Schoors is hoogleraar economie aan de UGent en directeur van CERISE (Centre for Russian, International Socio-Political and Economic Studies). Hij doet voornamelijk onderzoek naar bank- en financiewezen, economische geschiedenis, rechtseconomie, economische complexiteit en corruptie. Hij is lid van het Bestuur van Stichting Administratiekantoor Aandelen Triodos (SAAT).

 

Tekst & foto’s Lisa Develtere

Wat vindt u van "Duurzaamheid stimuleren"?

Gelieve een comment te schrijven.

Gelieve uw naam in te geven.

Jordy Loones 1 week geleden

Zoals gewoonlijk een verstandige kijk op de zaken van de professor. Tegelijk eenvoudig, maar duidelijk uitgelegd! Ik had er graag les van gehad.