Om uw bezoek aan onze website te optimaliseren, gebruiken wij cookies. Door verder te gaan, stemt u daarmee in. Lees meer over het gebruik van cookies.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close

Dossier

Van nature giftig

Hoe het endemische gebruik van pesticiden grote milieuschade veroorzaakt

Hoe het endemische gebruik van pesticiden grote milieuschade veroorzaakt

Er wordt al lang vermoed dat pesticiden niet alleen de organismen beschadigen waarvoor ze bedoeld zijn. Nu toont een nieuw rapport onomstotelijk aan dat neonicotinoïden – de meest gebruikte pesticiden – de biodiversiteit en ecosystemen grote schade toebrengen.

Het is het sterkste bewijs tot nog toe dat neonicotinoïden een sleutelrol spelen in het uitsterven van bijenpopulaties, andere ongewervelde dieren schade toebrengen, en bij hun verspreiding de stabiliteit van ecosystemen verzwakken. Het meest verontrustende is dat de besmetting zo wijdverspreid is dat ze de globale voedselproductie in gevaar brengt. Het zou daarom het beste argument tot nog toe kunnen vormen voor de overgang naar een echt duurzaam landbouwsysteem.

Impact op het ecosysteem

In juni rapporteerde een internationale groep wetenschappers wat vele activisten al lang vermoeden – dat het endemische gebruik van pesticiden in conventionele landbouw grote milieuschade veroorzaakt. Hoewel de bezorgdheid over de impact van systemische pesticiden al 20 jaar toeneemt, presenteert het nieuwe rapport het eerste onomstotelijke bewijs dat ze significante schade veroorzaken aan een grote groep nuttige ongewervelde diersoorten en een sleutelrol spelen in het uitsterven van bijen. De auteurs van het rapport betogen dat de besmetting zo alomtegenwoordig is dat ze de globale voedselproductie in gevaar brengt.

“Agrochemische bedrijven hebben er natuurlijk belang bij het idee te verspreiden dat ze een wondermiddel aanbieden…”

Simon Crichton, team manager voedsel, landbouw en handel bij Triodos Bank.

De belangrijkste focus van de studie was de groep chemicaliën die neonicotinoïden (neonics) worden genoemd. Deze werden in de jaren 90 als pesticiden in de landbouw geïntroduceerd en zijn nu de meest gebruikte pesticiden ter wereld. De Task Force voor Systemische Pesticiden wilde een uitgebreide, onafhankelijke analyse van deze chemicaliën maken en van hun impact op ecosystemen en de biodiversiteit. Het Worldwide Integrated Assessment (WIA) rapport, dat gefinancierd werd door de Triodos Foundation in Nederland, is het resultaat van een volledige review van 800 wetenschappelijke studies. Deze individuele studies bekeken de impact op bepaalde organismen en habitats, slechts nu en dan met een specifieke focus op de gevolgen voor de biodiversiteit en ecosystemen. De nieuwe analyse tilt ons inzicht dus naar een meer holistisch en uitgebreid niveau.

Eén van de hoofdauteurs van het WIA, Dr Jean-Marc Bonmatin van het Centre national de la recherche scientifique in Frankrijk, zei: “Het bewijs is erg overtuigend. We zien een bedreiging van de productiviteit van ons natuurlijk en agrarisch milieu die gelijkwaardig is aan de bedreiging door organofosfaten of DDT. In plaats van de voedselproductie te beschermen, bedreigt het gebruik van neonics de infrastructuur die de voedselproductie mogelijk maakt. Het brengt de bestuivers in gevaar die een centrale positie in een werkend ecosysteem innemen als de ingenieurs van het habitat en natuurlijke bestrijders van ongedierte.”

Anders gezegd zouden de insecticiden die we gebruiken om onze gewassen op korte termijn te beschermen, wanneer ze niet gecontroleerd worden, de toekomst van onze voedselvoorraden op de lange termijn kunnen bedreigen.

Het probleem met pesticiden

Neonicotinoïden zijn een zenuwgif en de gevolgen van blootstelling kunnen zowel onmiddellijk en dodelijk als chronisch zijn. Ze verschillen van andere pesticiden omdat ze vaak preventief gebruikt worden bij de routinematige behandeling van zaden, in plaats van bij de specifieke bestrijding van plagen. De chemicaliën verspreiden zich dan door alle delen van de plant, en beïnvloeden alle organismen die de zaden, sappen, pollen of vruchten eten. Insecticiden vloeien van velden in beken, rivieren en zeeën, en jaar na jaar wordt de bodem meer besmet. Deze impact verspreidt zich door het hele ecosysteem en verzwakt zo zijn stabiliteit.

Er wordt al lang vermoed dat neonics een belangrijke oorzaak zijn van massasterfte bij honingbijen. De honingbijen gaan al 60 jaar achteruit, maar ze hebben het nog moeilijker gekregen sinds de introductie van neonics, en hun aantal is in de afgelopen 25 jaar gehalveerd. Maar terwijl de aandacht tot nu toe vooral lag op de nadelige effecten voor de economisch en symbolisch belangrijke honingbij, toont het rapport dat neonicotinoïden significante schade veroorzaken aan een veel meer diverse groep organismen, waaronder andere insectbestuivers, ongewervelde waterdieren en vogels.

Voor de voedselbevoorrading baart de impact op insectbestuivers de meeste zorgen. Drie kwart van onze belangrijkste voedingsgewassen, waaronder veel van de meest voedzame en interessante fruit- en groentesoorten, worden door insecten bestoven. Nog meer achteruitgang in insectbestuivers, en vooral bijen, zal een verwoestend effect hebben op de productie van deze voedingsgewassen. Een andere auteur van het rapport, Professor Dave Goulson van de University of Sussex zei: “Als we deze bijen niet hadden, als we niet voor ze zorgen, zullen we niet meer beschikken over het meeste fruit en de meeste groenten die we graag eten. We zouden havermout, rijst en brood eten; niet veel anders. Het leven zou verschrikkelijk zijn.”

De auteurs van het rapport roepen regelgevende instanties op om de regelgeving van neonicotinoïden verder te verstrengen, en te beginnen met de planning van een wereldwijde uitfasering. Sommige beperkingen bestaan al, zoals een tweejarig moratorium opgelegd door de EU, wat betekent dat de pesticiden niet gebruikt mogen worden op bloeiende gewassen die bijen aantrekken, zoals koolzaad. Maar zelfs deze tijdelijke ban is verre van waterdicht. De dag nadat het rapport van de Task Force voor Systemische Pesticiden werd gepubliceerd, vroeg het agrochemische bedrijf Syngenta om een uitzondering op de ban, die nationale regeringen in een noodsituatie kunnen verstrekken. Syngenta betoogde dat de pesticiden nodig zijn om koolzaad te beschermen tegen schade door bladluizen en aardvlooien, en dat er geen alternatieven voorhanden zijn. Negen dagen later trok het bedrijf zijn aanvraag in, zogezegd omwille van tijdsgebrek voor het teeltseizoen, en niet door de zwerm van protest van honderdduizenden mensen. Maar dit zou slechts een tijdelijk uitstel kunnen zijn. Syngenta heeft namelijk gezegd dat het eraan denkt om in 2015 een nieuwe aanvraag in te dienen.

Geen wondermiddel

Ondanks het brede gebruik van de chemicaliën is er verrassend weinig bewijs van hun nut voor landbouwers. De Task Force beschreef het lage aantal gepubliceerde studies over het effect van neonicotinoïden op opbrengst en kosteneffectiviteit als ‘opvallend’, en wees op een aantal recente studies die aantonen dat hun gebruik voor een aantal gewassen geen nettowinst of nettoverlies oplevert.

Gegeven dat er weinig bewijs is van hun effectiviteit, maar wel overtuigend bewijs van de schade die zij aan het milieu berokkenen, waarom is er dan niet meer consensus om alternatieven te zoeken? Allereerst vormen agrochemische bedrijven zoals Syngenta, Bayer en BASF een machtige lobby, die een beroep kan doen op aanzienlijke middelen om de verdiensten van hun producten in de verf te zetten – Syngenta heeft zelfs eigen webpagina’s over ‘de moeilijke situatie van de bijen’ om de rol van neonicotinoïden in de achteruitgang van de insecten te bagatelliseren. En omdat de jaarlijkse verkoop van neonicotinoïden ongeveer 2 miljard euro waard is hebben ze een belangrijke stimulans om de status quo te behouden. Maar er moet ook een mentaliteitsverandering komen over wat we eten en hoe het geproduceerd wordt, van regeringen en landbouwers tot bij de consumenten.

“De agrochemische bedrijven hebben er natuurlijk belang bij het idee te verspreiden dat ze een wondermiddel aanbieden; dat hun sprays alle problemen van de landbouwers kunnen oplossen. Maar er is geen wondermiddel, enkel een vicieuze cirkel die het probleem versterkt”, zegt Simon Crichton, team manager voedsel, landbouw en handel van Triodos Bank. “Het routineus sproeien van pesticiden brengt het ecosysteem uit evenwicht. Het brengt nuttige insecten schade toe en zet het ongedierte onder druk om weerstand tegen de chemicaliën op te bouwen. En hoewel monoculturen eenvoudig te managen zijn voor grote landbouwbedrijven, creëren ze de juiste omgeving voor populaties van ongedierte om te ontwikkelen en te groeien.”

Verandering van onderaf

De oplossing is dat landbouwers andere gewassen zullen moeten telen, en op een andere manier zullen moeten werken. Organische landbouw beperkt het gebruik van pesticiden, en organische landbouwers ontwikkelen een voedzame bodem om zo sterke, gezonde gewassen te telen, en gebruiken wilde dieren om ongedierte en ziekten te controleren. Het management van voedingsstoffen in de bodem en de rotatie van gewassen zijn voorbeelden van landbouwpraktijken die gebruikt worden in een geïntegreerde benadering om de impact van ongedierte, onkruid en ziekten te beperken.

“We moeten weg evolueren van het kortetermijndenken naar methoden die samenwerken met de natuur in plaats van tegen de natuur. Dat betekent rotatie van gewassen, alternatieve teeltmethoden en gemengde soorten gewassen en variëteiten. Dat geeft een gezonde en meer diverse populatie van natuurlijke vijanden om ervoor te zorgen dat het milieu in balans blijft. Het staat volledig haaks op de monocultuur die zich in de laatste 40-50 jaar ontwikkeld heeft”, zegt Chrichton.

Deze transformatie van landbouw zal niet eenvoudig zijn. Landbouwers moeten nieuwe teeltmethoden omarmen en regeringen moeten hun steun verleggen van intensivering naar de echt duurzame alternatieven. Ten slotte is het cruciaal dat consumenten meer bewuste keuzes maken bij wat ze dagelijks kopen, zodat er een sterke vraag komt naar organisch en duurzaam voedsel. Het alternatief – leven in een wereld zonder bijen en hun rol in ons ecosysteem – is te erg om over na te denken.

WWW.TFSP.INFO

Wat vindt u van "Van nature giftig"?

Gelieve een comment te schrijven.

Gelieve uw naam in te geven.